15.07.2024 17:00

Budowali ścieżkę pieszo-rowerową, a wykopali fragmenty synagogi w Otwocku!

zabytek otwock,synagoga otwock,synagoga Goldbergów,budowa ul. warszawska otwock,znalezisko archeologiczne otwock

W Otwocku dokonano cennego archeologicznego znaleziska. Podczas prac ziemnych odkopano fragmenty synagogi, która stała tam przed wojną.

W przedwojennym Otwocku większość miasta zamieszkiwała żydowska społeczność. 11 lat przed wojną wybudowali piękną synagogę przy ul. Warszawskiej. Do budowy wykorzystano cegły, które wytwarzano w dawnej cegielni w Teklinie w Otwocku. Żydowski dom modlitwy powstał pomiędzy ulicą Warszawską a linią obecnej zabudowy naprzeciwko Urzędu Miasta Otwock. Wtedy istniały dwa tory kolejowe, które łączyły się w jedną dopiero za domkiem dróżniczówki, który nadal stoi przy linii kolejowej na wysokości obecnego wiaduktu i tunelu drogowego (obiekt ma być odrestaurowany).

Synagoga została zrównana z ziemią

– Na przełomie września i października 1939 roku została spalona przez Niemców (z pożaru ocalały tylko zwoje Tory), a potem na ich rozkaz rozebrana rękoma żydowskich robotników przymusowych. – wyjaśnia otwocki historyk Sebastian Rakowski, Prezes Towarzystwa Przyjaciół Otwocka i współpracownik Społecznego Komitetu Pamięci Żydów Otwockich. Po wojnie synagoga nie została odbudowana, a teren zarósł trawą i drzewami.

Przypadkowe odkrycie

Obecnie na ul. Warszawskiej od ul. Kościelnej do ul. Żeromskiego trwa budowa ciągu pieszo-rowerowego i miejsc parkingowych. Odcinek od stacji kolejowej w Otwocku do ul. Leśnej jest już niemal gotowy i wykonawca rozpoczął budowę na dalszym odcinku, czyli na wysokości dawnej siedziby PTTK pomiędzy ul. Leśną a ul. Willową. To tutaj robotnicy przypadkiem natrafili na fundamenty świątyni. Nie wiedzieli jednak, że jest to cenne znalezisko, więc po kawałku kruszyli fundamenty, a potem wrzucili na stertę. Dopiero potem okazało się, że to cenne znalezisko. Ocalałe fragmenty murów i kolumn zostały zabezpieczone i trafiły na teren Muzeum Ziemi Otwockiej. Niewykluczone, że podczas dalszych prac robotnicy mogą natrafić na inne cenne znaleziska.

Nikt nie wiedział, że pod ziemią są skarby historyczne

Historycy od wielu lat wiedzieli, że w tym miejscu stała kiedyś synagoga, ale nikt nie spodziewał się, że pod ziemią pozostały jakieś elementy. Ujrzały światło dzienne dopiero po ponad 80 latach. – Przy ul. Warszawskiej, w miejscu, gdzie stał gmach synagogi gminnej ufundowanej przez małżeństwo Szlamy i Chawy Goldbergów, były prowadzone prace ziemne. Robotnicy natrafili na fundamenty świątyni, których fragment skruszyli, wydobyli na powierzchnię i pozostawili – mówi nam Sebastian Rakowski, historyk, Prezes Towarzystwa Przyjaciół Otwocka i współpracownik Społecznego Komitetu Pamięci Żydów Otwockich.

Oględziny konserwatora

W piątek Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków poinformował, że odkryto polichromowane elementy kolumn i szczątki murów pochodzące ze zburzonej w 1940 roku synagogi Goldbergów. Na zabezpieczonych fragmentach synagogi widać resztki malowań w różnych kolorach. Zabezpieczono m.in. fragmenty kolumn, które prawdopodobnie były częścią portyku, przez który wchodziło się do świątyni.

– W piątek odbyły się oględziny odnalezionych reliktów. Ocalałe fragmenty murów i kolumn zostały zabezpieczone i będą zdeponowane na terenie dawnego Muzeum Ziemi Otwockiej – wyjaśnia mazowiecki konserwator.

Jak wyglądała synagoga?

Synagoga została zbudowana w 1928 roku według projektu polskiej architektki Eugenii Jabłońskiej. Świątynia została wybudowana w stylu klasycznym, była parterowa i murowana, ozdobiona kolumnami i witrażami. Miała spadzisty dach z trójkątnymi tympanonami ozdobionymi gwiazdami Syjonu i tablicami Mojżesza. Sala modlitwy składała się z trzech naw, a nad bocznymi nawami znajdowały się pomieszczenia dla kobiet.

Synagoga mieściła ponad 600 wiernych. Przed wojną odbywały się tam różne uroczystości, nie tylko religijne. – Oprócz zwykłych nabożeństw odbywały się w niej również uroczystości związane ze świętami narodowymi i ważnymi wydarzeniami, które miały miejsce w Polsce międzywojennej. To właśnie w tej synagodze odbywały się nabożeństwa w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja czy odzyskania niepodległości. Także w tej synagodze odprawiono nabożeństwo żałobne po śmierci Józefa Piłsudskiego – opisuje Sebastian Rakowski.

Trasa rowerowa wzdłuż torów

O budowie ścieżki pieszo-rowerowej wzdłuż torów pisaliśmy pod koniec czerwca. – W ramach inwestycji powstanie ścieżka pieszo-rowerowa, zjazdy na posesje, pobocza, miejsca postojowe, przejścia dla pieszych oraz przejazdy dla rowerów. Jednocześnie zostanie wykonane odwodnienie drogi, które zapewni sprawny spływ wód opadowych i roztopowych z nawierzchni jezdni, a także przebudowana zostanie kolidująca z budową sieć teletechniczna i elektroenergetyczna – wyliczają władze powiatu otwockiego, które są inwestorem przedsięwzięcia. Koszt inwestycji to ponad 2 mln zł, z czego część kwoty pochodzi z dofinansowania.

Txt. Agnieszka Jaskulska, fot. AJ, Archiwum Sebastiana Rakowskiego